Dna moczanowa

Dna moczanowa jest jedną z najstarszych znanych i najczęstszych postaci zapalenia stawów. Polega na odkładaniu się kryształów moczanu sodu w stawach i innych tkankach. „Książkowe” ataki dny moczanowej powodują bolesne zapalenie jednego lub kilku stawów kończyn. I takich przypadków jest najwięcej. Niekiedy choroba dopada tkanki miękkie i tworzą się guzki. Ostry atak dny moczanowej, choć z reguły jest krótki i ustępuje samoistnie, może mocno osłabić organizm, otwierając drogę kolejnym atakom. Dna moczanowa była kiedyś nazywana chorobą królów, gdyż cierpieli na nią głównie przedstawiciele zamożniejszych warstw społecznych. Miało to bezpośredni związek z wystawnym życiem, zwłaszcza częstym ucztowaniem i objadaniem się. Na podagrę chorowali m.in.: Henryk VIII, Jan III Sobieski, Zygmunt III Waza, Benjamin Franklin, Leonardo da Vinci oraz Izaak Newton. Niestety mężczyźni (zwłaszcza po czterdziestce) cierpią na nią trzy razy częściej niż kobiety. U kobiet dna występuje niemal wyłącznie po menopauzie. Głównym czynnikiem ryzyka dny moczanowej jest podwyższony poziom kwasu moczowego. Kwas moczowy jest odpadem metabolicznym, a jego podwyższony poziom nazywa się hiperurykemią. Skoro to zbędny „odpad”, to dlaczego organizm go nie usuwa, tylko kumuluje? Powód jest prosty, kwas moczowy jest też całkiem niezłym pogromcą wolnych rodników. Zresztą tak samo, jak cholesterol. Czyli organizm wybiera „mniejsze zło”. Gdy kwasu moczowego jest za dużo i taki stan utrzymuje się przez kilka lat, to może doprowadzić do nadciśnienia tętniczego, chorób nerek i zespołu metabolicznego. Nawet w bezobjawowych okresach, kiedy sądzimy, że poradziliśmy sobie z dną moczanową, organizm jest narażony na stan zapalny o niskim stopniu złośliwości. Najważniejsze cele protokołu Przerwać napad i zmniejszyć ból/zapalnie. Zwiększyć wydalanie kwasu moczowego i zmniejszyć jego pulę w organizmie (krystalizacja to końcówka procesu). Ochronić nerki i zmniejszyć ryzyko kamicy. Zmniejszyć ryzyko kolejnych napadów poprzez styl życia i dietę, ale bez popadania w absurdy. Rozwój dny moczanowej Powszechnie przyjmuje się, że górna granica zakresu referencyjnego dla kwasu moczowego wynosi 8,6 mg/dl u mężczyzn i 7,1 mg/dl u kobiet (chociaż niektóre laboratoria stosują inne limity).1,2,3 Jeśli stężenie kwasu moczowego jest powyżej tej granicy, to diagnozuje się hiperurykemię. Hiperurykemia jest głównym czynnikiem ryzyka rozwoju dny moczanowej, chociaż jest prawdopodobne, że u wielu osób nie wystąpią żadne objawy.4 Oczywiście, ryzyko ataku dny moczanowej wzrasta wraz ze stężeniem kwasu moczowego we krwi, ale ilość przypadków dny jest dość niska. Osoby ze stężeniem kwasu moczowego we krwi między 7 a 8,9 mg/dl mają niewielki procent ryzyka (0,5-3%). Jeśli poziom kwasu moczowego wzrośnie do 9 mg/dl, to ryzyko wzrasta do 4,5%.5 Hiperurykemia bezobjawowa jest uważana za czynnik ryzyka innych chorób. Badania wykazały, że nawet u jednej trzeciej osób niemających żadnych objawów dny moczanowej, mogą występować złogi moczanowe i objawy stanu zapalnego w stawach i otaczających je tkankach miękkich.6 Kryształki powstają, gdy miejscowe stężenie kwasu moczowego we krwi wzrasta powyżej granicy rozpuszczalności. Moczan sodu zaczyna wytrącać się z krwi, tworząc igiełkowate kryształy, głównie w tkance chrzęstnej i włóknistej. Gdy jest mało, to mogą przebywać tam latami, nie powodując żadnych problemów.7 Bardzo często są ponownie rozpuszczane w płynach ustrojowych i wracają do nerek, skąd są „wyrzucane” z organizmu. Zdarza się, że uwolnione kryształy moczanu sodu dotrą do pobliskich przestrzeni stawowych lub kaletki, gdzie są szybko pochłaniane przez komórki odpornościowe. Wiąże się to z miejscową reakcję zapalną, prowadzącą do charakterystycznego dla dny moczanowej zapalenia stawów.8 Dna moczanowa jest zwykle podzielona na fazy, najczęściej przeplatanych ostrymi atakami oraz okresami bezobjawowymi. Jeśli się nad tym nie zapanuje, to dojdzie do przewlekłego stanu zapalnego. Napad ostrej dny moczanowej objawia się nagłym zapaleniem pojedynczego stawu kończyn dolnych, najczęściej stawu śródstopno-paliczkowego dużego palca. Taki stan nazywany jest podagrą. Inne często atakowane stawy to śródstopie, staw skokowy, kolanowy, nadgarstkowy i palcowy. Skóra w miejscu stanu zapalnego może być czerwona i błyszcząca. Atak dny najczęściej rozpoczyna się wczesnym rankiem i osiągają swój szczyt w ciągu 6 do 24 godzin. Ból jest silny, do tego stopnia, że nie da się nawet włożyć skarpety.9 Bez leczenia ataki zwykle ustępują samoistnie w ciągu kilku dni do dwóch tygodni. Ostrym napadom dny moczanowej może towarzyszyć również wysoka gorączka i podwyższona liczba białych krwinek. Jeśli występuje hiperurykemia bezobjawowa, to dna może uaktywnić się poprzez infekcję, uraz stawu, nadmierną utratę wagi, odwodnienie, kwasicę czy niższą temperaturę ciała. Osoby mające ciągle zimne stopy, statystycznie częściej chorują na dnę moczanową. Hiperurykemia i dna moczanowa są czynnikami ryzyka kamieni nerkowych lub pęcherza moczowego. Oba stany zwiększają ryzyko powstawania nie tylko kamieni kwasu moczowego, ale także częściej występujących kamieni szczawianu wapnia. Czynniki ryzyka dny moczanowej Dna moczanowa jest mocno uwarunkowana genetycznie. Aby sobie z nią poradzić, sięga się z reguły po leki, choć naturalne kuracje są również bardzo pomocne. Musisz wiedzieć, że niektóre leki zwiększają ryzyko wystąpienia dny moczanowej. Jeśli przyjmujesz leki z poniższej grupy i masz podwyższony poziom kwasu moczowego, to porozmawiaj z lekarzem w tej sprawie. Pamiętaj, aby leków nie odstawiać na własną rękę. diuretyki pętlowe i tiazydowe leki przeciwgruźlicze cyklosporyna lewodopa10,11,12 Popularna aspiryna wykazuje podwójny wpływ na poziom kwasu moczowego. Niskie dawki hamują wydalanie i zwiększają jego poziom we krwi, podczas gdy bardzo wysokie dawki (> 3000 mg / dzień) zmniejszają poziom kwasu moczowego. Przy dawce 75 mg na dobę u pacjentów w podeszłym wieku stężenia kwasu moczowego we krwi wzrastało o około 6%.13 Ilość kwasu moczowego jest bardzo skorelowana z tym, co jemy. Od dawna wiadomo, że żywność bogata w puryny, zwłaszcza czerwone mięso, ryby i skorupiaki, zwiększają ryzyko dny moczanowej. Dane z badania, w którym obserwowano ponad 47 000 pracowników służby zdrowia przez 12 lat, ujawniły, że osoby o najwyższym spożyciu wołowiny, wieprzowiny, jagnięciny i owoców morza miały zwiększone ryzyko wystąpienia dny moczanowej odpowiednio o 77% i 53%.14 Nie stwierdzono związku między całkowitym spożyciem białka, w tym mleka, drobiu, jaj i warzyw bogatych w purynę, a występowaniem dny moczanowej. Grupa I obejmuje produkty bezpieczne, z których powstają małe ilości kwasu moczowego: warzywa: kapusta biała, kiszona, pekińska, bakłażany, cykoria, roszponka, ogórki, cukinie, marchew, kalarepa, sałata, rzodkiewki, buraki, ziemniaki, pomidory, seler, szparagi, cebula owoce: winogrona, jabłka, gruszki, wiśnie, ananas, kiwi, czereśnie, śliwki, truskawki, pomarańcze, brzoskwinie, maliny, arbuzy, agrest przetwory zbożowe: pieczywo razowe, pszenne, ryż, kasze, makarony, mleko i przetwory mleczne, jaja, miód, oliwa z oliwek, słonecznik, sezam, migdały oraz orzechy Grupa II to produkty, z których powstają średnie ilości kwasu moczowego: warzywa: kapusta włoska i czerwona, kalafior, szpinak, kukurydza, por, papryka, bób, zielony groszek, ciecierzyca, soja, fasola owoce: melon, banany wędliny: kiełbasy, parówki mięsa: wołowina, jagnięcina, wieprzowina, drób, dziczyzna ryby: dorsz, sandacz, mintaj grzyby czekolada kakao Grupa III – zaliczamy do niej produkty, które powinny być unikane przez osoby z podwyższonym kwasem moczowym. Są to: podroby: wątróbki, serca, nerki, ozorki ryby i przetwory rybne: szproty, śledzie, sardynki, tuńczyk, łosoś wędzony, karp ze skórą, makrela wędzona, ikra owoce morza mięso: galarety mięsne, mocne wywary z mięs, smalec, słonina, konserwy rabarbar alkohol mocna herbata napoje gazowane Alkohol Napoje alkoholowe również zwiększają ilość kwasu moczowego we krwi.15,16 Picie ponad dwóch piw dziennie zwiększało ryzyko wystąpienia dny moczanowej 2,5-krotnie. Metabolizm alkoholu do octanu przyspiesza rozkład nukleotydów zawierających purynę (takich jak ATP) i podnosi poziom kwasu moczowego we krwi.17 Wydaje się, że wino nie wpływa na ryzyko wystąpienia dny moczanowej. Piwo zaś, mimo że zawiera mniej alkoholu niż inne napoje, ma wysoką zawartość puryn.18 Alkohol może również obniżać temperaturę ciała w kończynach, co może wywołać ostry atak niezależny od stężenia kwasu moczowego we krwi. U alkoholików napady dny moczanowej występują przy niższym stężeniu moczanów we krwi.19 Fruktoza Tu jest sporo rozbieżności. W niektórych badaniach fruktoza była pozytywnie związana zarówno z ryzykiem dny moczanowej, jak i hiperurykemii. W innych nie wykazano żadnego istotnego związku między całkowitym spożyciem fruktozy a ryzykiem hiperurykemii. Wyniki te sugerują, że związek między fruktozą a hiperurykemią może być wrażliwy na inne czynniki niż ilość spożytego cukru. Rozpoznanie dny moczanowej Dna zwykle objawia się charakterystycznym stanem zapalnym oraz bolesnymi stawami kończyn. Bardzo podobne objawy występują również w przypadku dny rzekomej, w której występuje gromadzeniem się kryształów pirofosforanu wapnia oraz w septycznym zapaleniu stawów spowodowanych infekcją. Jeśli występują u nas objawy charakterystyczne dla dny, to warto zrobić badanie krwi i określić poziom kwasu moczowego. Zazwyczaj hiperurykemię diagnozuje się, gdy poziom przekracza 7 mg/dl u mężczyzn i 6 mg/dl u kobiet. Górna granica referencyjna to 8,6 mg/dl dla mężczyzn i 7,1 mg/dl dla kobiet. European League Against Rheumatism (w skrócie EULAR) opublikowała niedawno wytyczne dotyczące kryteriów diagnostycznych dny moczanowej. Sugerują, wykonanie nakłucia chorego stawu i pobranie płynu maziowego na określenie poziomu kryształów moczanu sodu. Uważają, że jest to najlepsze rozwiązanie. Czy oby na pewno? Konwencjonalne leczenie dny moczanowej Nie wynaleziono jeszcze leku na dnę, ale dzięki odpowiedniemu leczeniu można ją całkiem dobrze kontrolować. Medycyna akademicka w przypadku ostrych napadów dny zazwyczaj stosuje niesteroidowe leki przeciwzapalne, kortykosteroidy i kolchicynę. Kolchicyna jest lekiem pochodzenia roślinnego, a dokładniej jest to wyciąg z bardzo trującego kwiatu, znanego pod nazwą zimowit. Przepisuje się ją w bardzo małych dawkach w przypadku ostrych napadów dny, ale „wstrzelenie” się z odpowiednią dawką nie jest proste. Należy ją przyjmować kilka razy dziennie, a największą skuteczność osiąga się, jeśli zostanie przyjęta w ciągu pierwszych 12 godzin od napadu dny. Skutki uboczne to mdłości, wymioty i biegunka. Chociaż kolchicyna została zatwierdzona do leczenia ostrych przypadków dny moczanowej, to ma ona niski indeks terapeutyczny. Dawka wymagana do wywołania efektu leczniczego jest bardzo bliska dawki toksycznej. Dodatkowo kolchicyna usuwa z organizmu witaminę B12. Stosowane są również leki moczopędne zwiększające wydalanie kwasu moczowego przez nerki. Stosując takie leki, należy pamiętać o odpowiednim nawodnieniu organizmu. Jeśli zwiększa się poziom kwasu moczowego w moczu, to przy nadmiernym odwodnieniu może spowodować powstanie kamieni nerkowych. W niektórych przypadkach lekarze sugerują, aby guzki dny przewlekłej usuwać operacyjnie.20,21 Zwłaszcza jeśli guzki są duże i sączą się lub są zainfekowane. Suplementacja SuplementDawkowanieCzęstotliwośćWitamina C 6 × 250 mgCo 2–3 godzinyKwasy Omega-33000 mg1 raz dziennieFoliany600 mcg1 raz dziennieOPC2 × 400 mgRano i wieczoremSylimaryna2 × 200 mgRano i wieczoremKwercetyna2 × 500 mgRano i wieczoremPycnogenol2 × 50 mgRano i wieczoremBromelaina2 × 750 mgNa pusty żołądekEnzymy trawienne1 kapsułkaDo posiłkuWitamina E400–800 IU1 raz dziennieWitamina D34000 IU1 raz dziennie Zalecenia Podstawą jest odpowiednie nawodnienie. Osoby, które zaczynają pić dużo więcej wody, doświadczają bardzo szybkiego zażegnania dny moczanowej. Jeśli stan zapalny nie trwa zbyt długo, to jest szansa, że dna przejdzie po samej wodzie. Minimalna ilość wody to, szklanka co dwie godziny. Największą ilość należy wypić z rana, tuż po obudzeniu się. 500 ml to jest minimum. Gdy do tego (w ciągu dnia) dołożysz napar z pokrzywy, to efekt będzie jeszcze bardziej spektakularny. Najskuteczniej działa napar z korzenia pokrzywy. Korzeń możesz również znaleźć w suplementach diety. Stosuj 3 × 250 mg. Witamina C Dawkowanie: 6 x 250 mg dziennie. Sposób przyjmowania: Na pusty żołądek lub między posiłkami. Jak pomaga: Duże dawki witaminy C zmniejszają ryzyko dny moczanowej. Dzieje się dlatego, że kwas askorbinowy hamuje enzym oksydazy ksantynowej.22 Idealnym połączeniem jest przyjmowanie witaminy C wraz z polifenolami typu kwercetyna, rutyna, OPC. Jedno z badań wykazało, że witamina C podawana mężczyznom bardzo zmniejszała ilość kwasu moczowego we krwi. Prawdopodobieństwo wystąpienia u nich dny moczanowej z biegiem czasu było o 44% mniejsze niż u mężczyzn nie stosujących suplementacji.23 Kwasy omega-3 Dawkowanie: 3000 mg Forma: Trójglicerydy kwasów tłuszczowych EPA i DHA Sposób przyjmowania: z posiłkiem zawierającym tłuszcz. Jak pomaga: Omega-3 (EPA i DHA) wchodzą w błony komórek odpornościowych i sprawiają, że ich reakcja zapalna na kryształy moczanu jest słabsza. Hamują uruchomienie inflamasomu NLRP3, więc spada wytwarzanie IL-1β, która w dnie napędza ból, obrzęk i zaczerwienienie. Zmieniają też „chemię zapalenia” (eikozanoidy): mniej powstaje silnie prozapalnych mediatorów, a więcej łagodniejszych pochodnych z EPA/DHA. Na końcu organizm produkuje rezolwiny i pokrewne cząsteczki, które pomagają szybciej wygasić stan zapalny w stawie. Przyjmuj tylko wysokiej jakości kwasy omega-3. Suplementy oleju rybiego są z reguły wysoce oczyszczone, a zawartość puryn w tych olejach jest albo niewykrywalna, albo występuje w minimalnych ilościach śladowych. Foliany Dawkowanie: 600 mcg Forma: 5-MTHF Jak pomaga: W badaniach osoby, które miały wyższą podaż B9 (powyżej ok. 51,5 µg/d), miały nawet o 70% niższe ryzyko dny moczanowej w porównaniu z tymi, którzy folianów mieli mniej. Uwaga: Nigdy nie stosuj syntetycznego kwasu foliowego. Witamina D3 Dawkowanie: 4000 IU Sposób przyjmowania: z posiłkiem zawierającym tłuszcz. Jak pomaga: Wysokie stężenie kwasu moczowego niszczy witaminę D3, natomiast jej niedobór wywołuję dnę moczanową. Witamina D3 działa immunomodulująco, więc potrafi „uspokoić” tło zapalne, które u części osób idzie w parze z hiperurykemią. W kilku badaniach suplementacja witaminą D wiązała się ze spadkiem stężenia kwasu moczowego, szczególnie u osób, które miały go wyżej na starcie. Poprawia też wrażliwość na insulinę i parametry metaboliczne, a to jest ważne, bo insulinooporność często pogarsza nerkowe wydalanie moczanów. Dodatkowo wspiera funkcję śródbłonka i układu krążenia, co ma znaczenie, bo dna moczanowa często idzie w pakiecie z nadciśnieniem i zespołem metabolicznym. Uwaga: Choć w protokole nie jest wypisana, to pamiętaj o dołożeniu witaminy K2 (200 mcg). Bromelaina Dawkowanie: 3750 GDU (ok.750mg) Sposób przyjmowania: na pusty żołądek, minimum godzinę przed posiłkiem. Forma: 5-MTHF Jak pomaga: działa przeciwzapalnie i przeciwobrzękowo, więc potrafi zmniejszać nasilenie reakcji zapalnej w stawie, gdy kryształy moczanu „odpalają” układ odpornościowy. Moduluje cytokiny zapalne (m.in. IL-1β, TNF-α, IL-6), przez co łagodzi ból, zaczerwienienie i obrzęk w przebiegu napadu. Dodatkowo wspiera „sprzątanie” stanu zapalnego, przez poprawę mikrokrążenia i drenaż tkanek. Bromelaina działa najskuteczniej przyjmowana na czczo. Zachowuje wtedy bardziej ogólnoustrojowy (enzymatyczny) efekt. Przyjęta do posiłku, będzie zużyta do jego strawienia. Maksymalna ilość to 6000 GDU na dobę. Jeśli potrzebujemy przyjmować tak dużą dawkę, to dzielimy ją na 3 mniejsze: czyli 3 × 2000 GDU. Uwaga: Bromelainy nie należy stosować przed zabiegami chirurgicznymi lub ograniczyć dawkę, gdy przyjmujemy leki rozrzedzające krew. Inne Wyciąg z liści oliwnych, sylimaryna z ostropestu plamistego, apigenina, mirycetyna, luteolina i genisteina wykazały zdolność do hamowania enzymu oksydazy ksantynowej, a tym samym do spadku poziomu kwasu moczowego we krwi. Suplementując kwercetynę w dawce 500 mg dziennie, można wyraźnie zmniejszyć poziom kwasu moczowego w ciągu 4 tygodni. 500 mg kwercetyny znajduje się w 500 g cebuli. Tak więc można suplementować samą kwercetynę albo jeść cebulę. Dodatkowe zalecenia: Co wolno? Jedz wiśnie lub czereśnie. Wiśnie i czereśnie są tradycyjnymi lekami na dnę moczanową bogatymi w przeciwutleniacze polifenolowe. 280 gramów wiśni zmniejsza o 14% poziom moczanów we krwi i zwiększa ich ilość w moczu. Sok wiśniowy również jest bardzo dobrym remedium. Jedzenie czereśni w ilości 200 g do 500 g dziennie wykazało najwyższą skuteczność w leczeniu dny. Kwas moczowy obniżają też śliwki, truskawki i borówki. Przyjmuj błonnik pokarmowy. Chociaż mechanizmy ochronny nie jest poznany, to badania wykazały, że błonnik pokarmowy może hamować wchłanianie puryn lub adeniny w układzie pokarmowym.24 Polecam błonnik jabłkowy. Ćwicz codziennie i dbaj o swoją wagę. Zwiększona otyłość wiąże się ze zwiększonym poziomem kwasu moczowego i ryzykiem dny moczanowej. Wprowadź kawę. Kawa zawiera zarówno kofeinę, jak i ogromną ilość polifenoli, które mogą odgrywać znaczącą rolę w zmniejszaniu ryzyka dny moczanowej. Kofeina (1,3,7-trimetylo-ksantyna) jest kompetycyjnym inhibitorem oksydazy ksantynowej.25 Największe zmniejszenie ryzyka dny moczanowej zaobserwowano u kobiet, które spożywały ponad cztery filiżanki kawy z kofeiną dziennie (-63%), chociaż umiarkowane spożycie kawy bezkofeinowej (>1 filiżanka dziennie) też zmniejszało ryzyko dny moczanowej (o 23%).26 Naukowcy przypisują ten fakt polifenolom oraz kwasom chlorogenowym zawartym w dobrej jakości kawie. Zadbaj o to, aby kawa była w ziarnach (jasno palona). Przyjmij węgiel drzewny. Wystarczy cztery razy dziennie po 1,5 g. Zawsze pomiędzy posiłkami z odstępem min. 45 minut przed kolejnym posiłkiem. Jest to stary, ale skuteczny sposób. Chromoterapia – kolor pomarańczowy. Naświetlanie 2 × 15 minut. Zrób okład. Aby złagodzić ból, warto zrobić okład z lodu i z tartego chrzanu. Chłód zmniejszy przekrwienie, a chrzan działa przeciwbólowo. Obolały staw, można unieruchomić. Możesz również zastosować polewanie obolałego stawu zimną wodą. Czego nie wolno? Witamina B3. Jeśli przyjmujesz duże dawki B kompleks lub samą niacynę (powyżej 1000 mg), to w chwili wystąpienia dny, odstaw suplementację. Niacyna może spowodować pogorszenie choroby. Czerwone mięso. Wołowina, wieprzowina i jagnięcina to pokarmy o wysokiej zawartości puryn, które mogą znacznie zwiększać ryzyko dny moczanowej. Alkohol. Ogranicz zwłaszcza piwo i napoje spirytusowe. Fruktoza przemysłowa. Całkowicie wyklucz ją ze swojej diety. Owoce również zawierają fruktozę, ale większość z nich ma korzystne działanie ochronne w postaci synergii składników i błonnika. Najgorsza jest fruktoza przemysłowa oraz syrop glukozowo-fruktozowy. Pomidory. Mogą sprzyjać wystąpieniu dny.27 W wersji PRO dostaniesz pełniejszy, szczegółowy materiał z omówieniem mechanizmów, konkretnymi badaniami (z przypisami) oraz praktycznymi wnioskami. Poziom PRO

Dna moczanowa

eL-Amino

„Zakwaszanie” żołądka

Rutyna

Słoneczna witamina D3

Miód jako lek na rany

Wirus czy bakteria?

Mgiełka ułatwiająca zasypianie

Hemoroidy

Related Articles

Terapia chlorkiem magnezu

Dna moczanowa – protokół