Afty w jamie ustnej są dość często spotykaną dolegliwością. Pojawiają się na dziąsłach, języku oraz (najczęściej) na policzkach. Niestety nie ma stuprocentowej pewności co je wywołuje. Sądzi się, że jest to wynik usuwania odpadów przez błony śluzowej jamy ustnej. Afty w środku są białe, a dookoła mają czerwoną obwódkę. Dlatego czasami są mylone z pleśniawkami. Znikają samoistnie po ok 5 – 10 dniach. Gdy są małe, to najprawdopodobniej problemem jest nieodpowiednia higiena jamy ustnej. Natomiast w przypadku aft dużych lub często nawracających, problemem może być brak witamin zwłaszcza: witaminy B12, kwasu foliowego. Czasami niski poziom żelaza jest również tego przyczyną. Za aftami może stać również nadwrażliwość na gluten lub nietolerancje pokarmowe. Cel protokołu Zmniejszyć ból i stan zapalny aft. Skrócić czas gojenia zmian. Ograniczyć nawroty. Uzupełnić kluczowe niedobory żywieniowe. Uspokoić błonę śluzową i poprawić jej regenerację. W skrócie Suplement / działanieDawkaCzęstotliwośćUwagiCynk15–20 mg1x dziennieGłówna oś protokołu przy nawrotachCynk (aftoza zaawansowana)50 mg przez 4 tyg., potem 15 mg1x dziennieWersja czasowa, nie długoterminowoWitamina B12 (podjęzykowo)600 mcg1x dzienniePriorytet przy nawrotachB-komplekswg etykiety1x dziennieWsparcie śluzówek i metabolizmuWitamina A (beta-karoten)25 000 IU1x dziennieForma naturalna: beta-karotenWitamina E400 IU1x dziennieChroni wit. A przed utlenianiemPłukanka sól + ciepła woda0,5 łyżeczki soli / szklanka2–4x dziennieMiejscowe wsparcie gojeniaGlutamina2–5 g1–2x dziennieRegeneracja śluzówkiŻel aloesowymiejscowo2–3x dziennieŁagodzenie podrażnieniaNagietek (nalewka/płukanka)5 kropli/125 ml wody2–3x dzienniePłukać i utrzymać przy zmianiePasta z sodymiejscowo1–2x dziennieDelikatnie, bez tarcia Zalecana suplementacja Cynk Dawkowanie: 15–20 mg/dzień, Zaawansowana aftoza: 50 mg/dzień przez 4 tygodnie, potem zejście do 15 mg/dzień. Sposób przyjmowania: Z posiłkiem popijając wodą. Jeśli posiadasz cynk w płynie to nanieś kroplę na aftę, potrzymaj 2 minuty i połknij. Forma: najlepiej przebadany pod kątem aft jest siarczan cynku. Jak pomaga: Cynk przyspiesza gojenie nabłonka, więc afta szybciej się zamyka i mniej boli przy jedzeniu czy mówieniu. Działa przeciwzapalnie miejscowo w jamie ustnej, ale też ogólnoustrojowo, bo porządkuje odpowiedź immunologiczną. W praktyce najlepiej działa regularnie, dzień po dniu, a nie „od święta”, kiedy już mocno boli. Witamina B12 Dawkowanie: 600 mcg/dzień. Forma: metylokobalamina sposób przyjmowania: pod język i potrzymać 2-3 minuty Jak pomaga:Wspiera odnowę nabłonka jamy ustnej, więc uszkodzona śluzówka szybciej się regeneruje, a same afty goją się sprawniej. B12 poprawia też funkcjonowanie nerwów czuciowych, dlatego często zmniejsza pieczenie, kłucie i nadwrażliwość miejsc zaognionych. Witaminy z grupy B (B-kompleks) Dawkowanie: wg etykiety producenta. Sposób przyjmowania: z posiłkiem, codziennie. Jak pomaga: zwiększa produkcję energii przez komórki śluzówki, dzięki czemu jama ustna szybciej się regeneruje po podrażnieniu. Witaminy z grupy B wspierają odbudowę nabłonka, więc drobne uszkodzenia rzadziej przeradzają się w bolesne afty. Dodatkowo wspierają układ nerwowy i lepszą tolerancję stresu, a to ważne, bo stres często nasila nawroty zmian w jamie ustnej. Witamina A (naturalny beta-karoten) Dawkowanie: 25 000 IU/dzień. Forma: beta karoten Sposób przyjmowania: z posiłkiem zawierającym tłuszcz. Jak pomaga: działa jak „materiał wyjściowy” do witaminy A, która steruje dojrzewaniem komórek błony śluzowej. Dzięki temu nabłonek jamy ustnej szybciej się odbudowuje, jest bardziej szczelny i mniej podatny na pękanie. Dodatkowo wzmacnia się odporność miejscowa śluzówki, więc organizm sprawniej kontroluje stan zapalny i łatwiej wygasza drobne uszkodzenia. Witamina E Dawkowanie: 400 IU/dzień. Forma: octan alfa-tokoferolu Sposób przyjmowania: z posiłkiem tłuszczowym. Jak pomaga: działa antyoksydacyjnie, wspiera tkanki i stabilizuje witaminę A. Możesz jej użyć miejscowo, przekłuwając kapsułkę i wcierając witaminę w aftę. Glutamina Dawkowanie: 2–5 g, 1–2 razy dziennie. Sposób przyjmowania: rozpuścić w wodzie i przyjmować między posiłkami. Jak pomaga: Odżywia i regeneruje nabłonek jamy ustnej, wygasza lokalny stan zapalny i wzmacnia odporność miejscową, przez co może skracać gojenie aft i zmniejszać nawroty. Dodatkowe zalecenia miejscowe Płukanka solna 0,5 łyżeczki soli na 1 szklankę ciepłej wody. Płukać 2–4 razy dziennie. Żel z aloesu Aplikować punktowo na zmianę 2–3 razy dziennie. Nagietek (nalewka lub napar) Nalewka: 5 kropli na 125 ml wody, płukać jamę ustną. Staraj się utrzymać płyn jak najdłużej w okolicy afty. Pasta z sody 1 łyżeczka sody + odrobina wody (konsystencja pasty). Nałożyć delikatnie na aftę, bez intensywnego tarcia. Metoda doraźna Jeśli powstanie jedna afta, to możesz sobie z nią poradzić starym rosyjskim sposobem – wódką. Zamocz patyczek higieniczny z wódce i przytknij do afty. Jednak jeśli cierpisz na aftowe zapalenie jamy ustnej, to trzeba doszukać się przyczyny takiego stanu. Styl życia wspomagający Delikatna higiena jamy ustnej (miękka szczoteczka, bez agresywnego szorowania). Ogranicz drażniące pokarmy: bardzo ostre, bardzo kwaśne, bardzo gorące. Dbaj o nawodnienie Obserwuj zależności z pokarmami (w tym gluten i inne potencjalne nietolerancje). Redukuj przewlekły stres i niedosypianie (często zaostrza nawroty). Diagnostyka Przy częstych/dużych aftach warto udać się do laboratorium i oznaczyć: witaminę B12, kwas foliowy, żelazo, ferrytynę, transferynę. Jeśli wyniki są prawidłowe, a problem wraca — następny krok to analiza nietolerancji pokarmowych i czynników miejscowych drażniących śluzówkę. Ważne Jeśli afty nie goją się >14 dni, są bardzo duże, wyjątkowo bolesne lub często nawracają, potrzebna jest ocena lekarska/stomatologiczna. Przy wysokich dawkach cynku (50 mg) trzymaj się wariantu czasowego (4 tygodnie), potem zejdź do dawki podtrzymującej. Wysokie dawki cynku długo przyjmowane usuwają miedź z organizmu. Nie stosuj silnie drażniących metod miejscowych, jeśli pogarszają ból lub uszkadzają śluzówkę. Smarowanie jodem, olejkiem z oregano wywoła więcej szkody niż pożytku. Bonus Poniżej sposób który opisałem w e-booku "NAC : N-acetylocysteina". Ta kuracja jest opisana w literaturze medycznej, a jej skuteczność w zmniejszaniu wielkości aft jest porównywalna z chlorheksydyną. Jednakże, NAC działa silniej przeciwbólowo i to już po jednorazowym użyciu. Roztwór na afty z NAC 150 ml letniej wody 200 mg N-acetylocysteiny (NAC) Sposób przygotowania: Wlej 150 ml letniej wody do szklanki. Pamiętaj, aby woda była ciepła, ale nie gorąca. Dodaj do wody 200 mg N-acetylocysteiny. Dokładnie wymieszaj, aby NAC całkowicie się rozpuściła. Sposób użycia: Płucz jamę ustną przygotowanym roztworem przez 30 sekund. Po płukaniu wypluj roztwór do umywalki. Uwaga: Nie połykaj roztworu. Roztwór jest przeznaczony wyłącznie do płukania jamy ustnej. Już zaledwie 30 sekund płukania ust roztworem NAC może znacząco złagodzić ból.
