Atlas badań laboratoryjnych

Normy i interpretacja wyników

Norma laboratoryjna obok zakresu funkcjonalnego, progi z interpretacją, kalkulator wyniku i lista przyczyn, z których zaburzenie może pochodzić — z zaznaczeniem, co jest ustaleniem akademickim, a co obserwacją z praktyki funkcjonalnej.

Wskaźnik	Materiał	Jednostka	Zakres referencyjny	Zakres funkcjonalny
FerrytynaFERR	krew żylna, surowica	ng/ml (µg/l)	15–150 (kobiety) · 30–400 (mężczyźni)	50–150
poniżej 15zapasy wyczerpaneMagazyny żelaza puste. Na tym poziomie objawy są zwykle wyraźne — zmęczenie, wypadanie włosów, duszność wysiłkowa, zespół niespokojnych nóg — nawet jeśli morfologia jest jeszcze prawidłowa. Wymaga ustalenia przyczyny utraty żelaza, nie samego uzupełniania. 15–30niedobór utajonyFormalnie „w normie”, faktycznie niedobór. Hemoglobina bywa jeszcze prawidłowa, bo organizm chroni erytropoezę kosztem magazynów. Przy objawach traktować jak niedobór i szukać źródła: krwawienia, obfite miesiączki, zaburzenia wchłaniania. 30–50szara strefaZapasy niskie, ale nie krytyczne. Jeśli są objawy — działać; jeśli nie ma, kontrola za 3 miesiące i sprawdzenie diety pod kątem żelaza hemowego. 50–150optimumZakres, w którym objawy niedoborowe zwykle ustępują, a rezerwa jest wystarczająca. Warunek: CRP w normie — przy stanie zapalnym ferrytyna rośnie niezależnie od zapasów i taki wynik może maskować pusty magazyn. 150–400podwyższonaPrzy prawidłowym CRP szukać przyczyny: stłuszczenie wątroby, alkohol, zespół metaboliczny, przeciążenie żelazem. Sprawdzić ALT, GGTP i wysycenie transferyny przed jakąkolwiek suplementacją żelaza. powyżej 400wysokaWymaga diagnostyki — hemochromatoza, aktywny stan zapalny, choroba wątroby lub proces nowotworowy. Wysycenie transferyny powyżej 45% przy takiej ferrytynie kieruje na przeciążenie żelazem. Wynik niski — możliwe przyczynyUtajone krwawienie z przewodu pokarmowegoObfite miesiączkiCeliakia i inne enteropatieHipochlorhydriaInhibitory pompy protonowejNiedoczynność tarczycyDieta roślinna bez planuPrzewlekły wysiłek wytrzymałościowyNiedobór miedzi Wynik wysoki — możliwe przyczynyStan zapalny lub infekcjaStłuszczenie wątroby i zespół metabolicznyAlkoholHemochromatoza dziedzicznaŚwieżo przyjęta dawka żelazaChoroba nowotworowa Pełna karta, mechanizmy i kalkulator wyniku »
HomocysteinaHcy	krew żylna (osocze EDTA, próbka szybko odwirowana i schłodzona)	µmol/l	5–15	6–8
poniżej 6bardzo niskaRzadkie. Zwykle efekt suplementacji witamin z grupy B lub betainy. Samo w sobie nie jest problemem, ale warto sprawdzić podaż siarki i stan glutationu — homocysteina jest też substratem transsulfuracji. 6–8optimumMetylacja pracuje sprawnie, podaż B12, folianów i B6 wystarczająca. Nic nie trzeba robić — kontrola przy okazji kolejnych badań. 8–10powyżej optimumWciąż głęboko w normie laboratoryjnej, ale już poza zakresem, do którego warto dążyć. Zwykle wystarczy poprawić podaż form aktywnych: metylokobalamina lub adenozylokobalamina, 5-MTHF, P5P. 10–15podwyższonaUstalić przyczynę, zanim zaczniesz uzupełniać: niedobór B12 lub folianów, funkcja nerek, tarczyca, leki (metformina, inhibitory pompy protonowej, metotreksat). Oznaczyć B12 razem z kwasem metylomalonowym. 15–30hiperhomocysteinemiaNiezależny czynnik ryzyka sercowo-naczyniowego i zakrzepowego. Wymaga uzupełnienia witamin z grupy B w formach aktywnych i kontroli po 8–12 tygodniach; przy uporczywie wysokim wyniku rozważyć betainę (TMG). powyżej 30wysoka — szukaj przyczynyW pierwszej kolejności myśleć o głębokim niedoborze B12 i o niewydolności nerek. Przed wyciąganiem wniosków powtórzyć badanie w laboratorium, które wiruje krew od razu — błąd przedanalityczny potrafi zawyżyć wynik o kilkadziesiąt procent. Wynik niski — możliwe przyczynySuplementacja witamin z grupy BCiążaNasilona transsulfuracja Wynik wysoki — możliwe przyczynyNiedobór witaminy B12Niedobór folianówNiedobór witaminy B6Niewydolność nerekNiedoczynność tarczycyMetforminaInhibitory pompy protonowejWarianty MTHFR C677TBłąd przedanalitycznyPalenie i duże ilości kawyNiedobór betainy i choliny Pełna karta, mechanizmy i kalkulator wyniku »

Zakres referencyjny różni się między laboratoriami — zależy od metody oznaczenia i populacji, na której go wyznaczono; traktuj go poglądowo i porównuj z tym na swoim wyniku. Zakres funkcjonalny pochodzi z literatury poświęconej interpretacji badań laboratoryjnych, jest jeden i bywa węższy. Żaden z nich nie zastępuje rozpoznania — służą do rozmowy z lekarzem, nie zamiast niej.

Artykuły o diagnostyce »